ARA
Şuan buradasınız: Tezellül
SORULARLA İSLAMİYET / SESLİ
Sual: Tezellül nedir, birkaç örnek verir misiniz?
CEVAP
Tevazunun aşırı miktarına tezellül denir. Bayağılık, kendini aşağı tutmak denir. Tezellül haramdır. Başka haramlarda olduğu gibi, bu da zaruret ile caiz olur. Dinini, canını, malını, ırzını korumak, zalimden kurtulmak, zarurettir. Böyle bir sıkıntı bulununca, kolaylık aramak, caiz olur.

Kendinden aşağı olanlara karşı tevazu göstermek iyi ise de, bunun aşırı olmaması gerekir. Aşırı olan tevazuya yaltaklanmak [tezellül] denir ki bu ancak üstada ve âlime karşı caizdir. Başkalarına karşı caiz değildir. Tevazu sahibi olmak ayrı, tevazu göstermek ayrıdır. Âlimler, kibirli olan, tevazu gösterir diyor. Hadis-i şeriflerde buyuruluyor ki:
(Yaltaklanmak, Müslüman ahlakından değildir.) [Berika]
(Hak için zillete girmek, kibirlenmeye göre izzete daha yakındır.) [Deylemi]

(Zillete düşmeyecek şekilde tevazu gösterene müjdeler olsun!)
[Taberani]
(Mütevazılara tevazu gösterin, kibirlilere de kibirli görünün!) [İ.Gazali]
(Kendisine el pençe divan durulmasını isteyen Cehenneme hazırlansın!) [İ. Ahmed]

Dünyalık için dünya adamlarına, zenginlere yaltaklık etmek çok tehlikelidir.
Hadis-i şeriflerde buyuruldu ki:
(İtibarlı birine dünyalık için tevazu gösteren rahmetten uzak kalır.) [Deylemi]
(Zengine zenginliği için yaltaklananın, dininin üçte ikisi gider.) [Beyheki]

Tezellül için birkaç örnek:
1- Davet olunmadan ziyafete gitmek tezellüldür.

2-
Bir günlük yiyeceği olanın dilenmesi, tezellül olur, haram olur.

3-
Fazla hediye almak için, az bir şeyi hediye vermek de, tezellül olur. Alınan hediyenin karşılığını bundan fazla vermek efdaldir. Fakat fazla karşılık için hediye vermek caiz değildir.

4-
Bir menfaate kavuşmak düşüncesiyle, devlet adamları ile, hakimlerle, zenginlerle arkadaşlık yapmak tezellül olur. Böyle kimselerle karşılaşınca, bunlara selam verirken eğilmek tezellüldür. Büyük günahtır. İbadet için eğilmek küfür olur.

5-
Bir âlimin yanına bir çoban geldiği zaman, âlimin ayağa kalkıp, bunu yerine oturtması ve giderken ayakkabılarını önüne koyması tezellül olur. Yalnız ayağa kalkıp oturması, ona yer göstermesi, işini, hâlini ve niçin geldiğini sorması, suallerine güler yüzle cevap vermesi ve davetini kabul etmesi tezellül değildir, tevazudur.

Her sanatı ve ticareti yapmak, maaş, ücret karşılığında mubah olan işleri yapmak, mesela çobanlık, bahçıvanlık yapmak, inşaatta çalışmak ve hamallık etmek tezellül değildir. Salih kimseler böyle işler yapmıştır. Hadis-i şeriflerde buyuruluyor ki:
(Söküklerini diken, ayakkabısını tamir eden, hizmetçisi ile yemek yiyen ve çarşıdan, pazardan yükünü kendi taşıyan kibirden uzaktır.) [Ebu Nuaym]

(Fakir ile oturmak, merkebe binmek, davarını sığırını sağmak kibirden uzaklaştırır.)
[Beyheki]
(Selamı önce vermek kibirden uzaklaştırır.) [Beyheki, Hatib]

Buna benzer işleri yapmaktan çekinmek, utanmak, kibir olur. Çok kimse burada yanılır. Tevazu ile tezellülü birbiri ile karıştırmamalıdır. (İslam Ahlakı)